Leaves of grass
Walt Whitman
Walt Whitman (Auteur), René Kurpershoek (Vertaler)
1 exemplaar
Beschikbaarheid | Uitgave | Plaats in de bib |
---|---|---|
Aanwezig |
Uitgeverij Van Oorschot, © 2019 |
VERDIEPING 3 : DUIZENDZINNEN : ROMANS : WHIT |
Max Temmerman
il/pr/19 a
Walt Whitman (1819-1892) werd bij leven al min of meer beschouwd als de oervader van de Amerikaanse poëzie. Dat had hij te danken aan zijn immer uitdijende dichtbundel Leaves of grass. Oud ben ik en jong ben ik (oorspronkelijk verschenen in 1882, nu voor het eerst in het Nederlands vertaald) vangt hij aan met gelijke delen moed en verontschuldigingen. 'Wil ik het doen, dan mag ik niet langer dralen. Zo divers en vol hinkstapsprongen als die bende dagboeknotities, oorlogsherinneringen uit 1862-'65, natuurobservaties uit 1877-'81 en aantekeningen uit het verre Westen en Canada van daarna, alles met een dik touw bijeengebonden ook mag zijn', hij vat het plan op alles 'achter elkaar aaneen te rijgen tot vellen druks, en alle feiten en gebrek aan samenhang te laten voor wat ze zijn.'
Het is exact wat dit boek je voorschotelt: een mix van korte, persoonlijke herinneringen, te beginnen bij zijn vroege jeugd. Het is een collectie als een springplank, een duizelingwekkende onderdompeling in het leven van Whitman zelf - een passend woord, want het lijkt de favoriete bezigheid van de nieuwsgierige schrijver. Als autodidact (drukkerijknecht, leraar, journalist…) dompelt hij zich onder in zijn Amerika en zuigt hij als een spons indrukken op. Als achttienjarige geeft hij les op dorpsscholen op Long Island, logeren doet hij in pensions.
Patchwork
Als zijn jongere broer George zich als soldaat aanmeldt voor de Secessieoorlog, trekt een ongeruste Walt erop uit om hem te zoeken. Zijn zoektocht leidt hem naar 600 hospitalen, hij bezoekt tot 100.000 patiënten. Een ontluisterend hoog aantal. In tientallen fragmenten beschrijft hij meticuleus zijn bezoeken aan veldhospitalen en herstelkampen. Hij praat met gewonden, schrijft in hun naam brieven naar het thuisfront 'waaronder ook de tederste liefdesbrieven'. Hij deelt postzegels uit, briefpapier, fruit. Praat met hen, waakt aan hun zijde. En opnieuw absorbeert hij als een spons ervaringen die later hun weg zullen vinden in zijn journalistiek en poëtisch werk. Het is een bij momenten weerzinwekkend vuurwerk van dysenterie, vlektyfus en gangreen. Een pandemonium van amputaties, mooie lichamen in verval of uitgeleefde lichamen die desondanks blijven standhouden. Deze passages lijken het tegendeel van 'I sing the body electric', een van zijn bekendste gedichten, over de schoonheid en het veelzijdige wonder van lichamelijkheid en sensualiteit. Later verwerkte Whitman zijn oorlogsindrukken, opgedaan ver achter de linies, in een bundel die weer later werd toegevoegd aan Leaves of grass. In 1855 verscheen de eerste versie van dit standaardwerk, dat hij het grootste deel van zijn leven bleef aanvullen, herwerken, herdrukken. Het is een caleidoscopisch, hoogst vernieuwend en origineel patchwork van inzichten, personages en ideeën, een sociologisch-literair experiment dat peilt naar de ziel van zijn land.
America First
Wie vandaag naar Amerikaanse zenders als CNN, Fox en MSNBC kijkt, kan onmogelijk om de onvertogen nationale trots heen. Amerikanen houden van Amerika. In deze unprecedented times misschien vooral van hún kant van Amerika, maar toch; dat zij als baken van vooruitgang een toonbeeld zijn voor de wereld, zit er nog steeds diep ingebakken. Bij Whitman kom je gelijkaardige overtuigingen tegen, maar vrij van partijpolitieke beschouwingen en overgegoten met een spiritueel sausje. In 1864 bezoekt de 'bard of democracy' het zuidelijke front van de Burgeroorlog. Hij ziet hoe een colonne soldaten zich 's nachts een weg uit de ellende banjert. De soldaten grappen en grollen. Een teken, aldus de auteur, van de meest uitgelezen mannelijkheid. 'Het was misschien gek', schrijft hij, 'maar ik had nooit eerder in die mate de majesteit en de realiteit van het Amerikaanse volk en masse beseft.' Zijn oorlogservaringen beschouwt hij 'als de meest bevoorrechte en bevredigende periode (ondanks alle koortsachtige opwinding, lichamelijke ontberingen en deerniswekkende taferelen), en natuurlijk als de meest waardevolle les, van mijn leven.'
Zonder overgang voeren Whitmans herinneringen de lezer van de gruwelen van de oorlog naar arcadische taferelen vol natuurgeloof en mystiek. De vogels en insecten, de grassen en bomen - Whitman duikt in de natuur en voelt zich terechtgewezen door de gelijkmoedige sereniteit van een tulpenboom. De invloed van Thoreaus Walden is onmiskenbaar. En zo gaat het hinkstapspringend van winterse zeewandelingen, over zijn terugkeer naar New York, naar de schoonheid van een sterrenhemel. Wie dit boek wil lezen als een rechttoe-rechtaan autobiografische aanvulling bij zijn dichtwerk, is eraan voor de moeite. Wat je niet krijgt, is een helder beeld van de man achter het fenomeen. Geen eenduidigheid, geen verklaringen of biografische schets van punt a naar punt b. Wèl leest dit boek als de tegenhanger in proza van zijn baanbrekende gedichten. Ook deze herinneringen gaan alle kanten op, zonder onderscheid naar belang, grootsheid of relevantie. Duizend en één vitale meningen en kleine indrukken krijg je voorgeschoteld, uit een Amerika dat groeit en worstelt met zichzelf, evenals van een arcadische ongereptheid die voorgoed verdween. De lezer die deelachtig wil worden aan Whitmans herinneringen, wordt noodgedwongen zelf een spons, een body eclectric, zoals ik het een dichter ooit hoorde parafraseren. Een indrukwekkende ervaring.
Vertaald door René Kurpershoek, Van Oorschot, 320 blz., 25 € (e-book 14,99 €). Oorspronkelijke titel: 'Specimen days'.
A. Miedema
De Amerikaanse dichter Walt Whitman (1819-1892), die vooral bekend is geworden door zijn baanbrekende poëtische werk 'Leaves of Grass' (1855, vertaald als 'Grashalmen') bracht in 1882 een verzameling herinneringen, brieven en dagboeknotities uit onder de naam 'Specimen Days'. Deze fragmenten zijn nu voor het eerst in het Nederlands vertaald. Ze zijn grofweg in vier segmenten op te delen, te beginnen met zijn jeugd op Long Island, New York. Daarna volgt de neerslag van zijn belevenissen tijdens de Amerikaanse Burgeroorog (1861-1865), waarin hij onder meer als verpleger werkzaam was in Unionistische hospitalen. Hij beschrijft de ontberingen van de gewonden, de vele doden en geeft commentaar op het verloop van de oorlog. In bedekte termen geeft hij ook toe te genieten van het (fysieke) contact met deze jonge mannen, wat voor de 21ste-eeuwse lezer duidelijk homo-erotische toespelingen zijn. In het derde deel komt Whitmans' intense natuurbeleving aan de orde en tot slot volgt nog een sectie bestaande uit brieven, toespraken, elegieën en zo meer. De vertaler is erin geslaagd een zeer leesbaar werk af te leveren dat niets te kort doet aan de oorspronkelijke tekst.
Rob Schouten
rt/aa/30 m
De dichter Walt Whitman (1819-1892) is ongetwijfeld een van de meest flamboyante en uitgesproken figuren uit de Amerikaanse literatuur. Wie kent niet zijn portret met lange, witte baard en grote hoed, vanwaaronder hij ons vurig-profetisch aankijkt. De geschiedenis vertelt ons dat hij door heel Amerika rondtrok met zijn 'Leaves of Grass', dat grote, patriottische dichtwerk over de nog jonge republiek, voor steeds weer nieuwe scharen bewonderaars en, vooral, bewonderaarsters. Hij bezong, naar hij ons wil doen geloven met krachtige stem (in feite had hij een nogal hoge stem), de democratie, de broederschap der volken, verzette zich tegen het materialisme en het puritanisme van zijn tijd, maar wat misschien nog belangrijker was, hij schiep een nieuw soort poëzie, heel anders dan de toenmalige dichtkunst in Europa: breed stromende, naar het proza neigende verzen in een eigen, Amerikaans idioom. Op het laatst was hij zo beroemd dat hij overal herkend en onthaald werd. Zijn succes valt deels te verklaren omdat hij de 'heldendaden' van de toen nog echt Nieuwe Wereld uitgalmde, maar ook omdat hij een nieuw soort democratisch zelfbewustzijn etaleerde, zoals in zijn misschien wel beroemdste regels: "I celebrate myself, and sing myself. And what I assume you shall assume. For every atom belonging to me as good belongs to you."
Van zijn werk buiten het befaamde 'Leaves of Grass', waar hij zijn hele leven aan bleef schaven, is overigens weinig overgebleven. Hij schreef ook nog romans, traktaten, essays, journalistiek werk, maar alles in de schaduw van dat epische monument van de Amerikaanse literatuur. Dat achter zijn, voor die tijd vrijgevochten werk, een geheim schuilging, vermoedde toen niemand. Whitman was homoseksueel, iets wat hij verborg achter een maskerade van heteroseksuele passages: hij veranderde 'hij' in 'zij', ruilde het dubbelzinnige 'my love' in voor 'my girl', en boog op die manier wel degelijk voor het victoriaanse klimaat om hem heen. Een biografie van Gary Schmidgall over de grote dichter heet 'A Gay Life'.
Ook in 'Specimen Days' uit 1882, onlangs vertaald, komt hij niet uit de kast. Het is een soort autobiografie, gebaseerd op dagboekaantekeningen die hij maakte toen hij als vrijwilliger slachtoffers van de Amerikaanse burgeroorlog bezocht en ze een hart onder de riem stak, en op notities van jaren later, toen hij als gevierd dichter door heel Amerika trok. Een onevenwichtig boek, waarin je eigenlijk weinig over de dichter zelf te weten komt maar des te meer over Amerika. Het eerste deel wordt vrijwel geheel gespendeerd aan portretten van gewonde en stervende soldaten die Whitman als een soort mannelijke Florence Nightingale bezocht, hij deelde voedsel uit, zelfs een keer roomijs, de meesten stierven onder gruwelijke pijnen. Met de kennis van nu valt wel op dat hij vooral getroffen werd door hun jeugdige schoonheid: "Hij ligt met zijn bovenlijf geheel bloot, omwille van de afkoeling, een fraai gebouwde kerel, de gebruinde wangen en hals nog niet verbleekt".
De tweede helft van het boek gaat vrijwel helemaal op aan beschrijvingen van zijn tochten door Amerika. Aanvankelijk heeft het alles weg van een natuurdagboek; als een Amerikaanse Jac. P. Thijsse bezingt hij de Amerikaanse landschappen, rivieren, vogels, planten; extatisch dat wel (Whitman is vrijwel voortdurend extatisch) maar je denkt ook: zulke verhalen kun je overal wel schrijven. Pas als hij de Amerikaanse maatschappij op het menu zet, de treinen, de veerboten, de massa's mensen, het uitdijende New York, de voortdenderende economie, kortom 'het gouden Amerika', proef je de overweldigende energie en majesteit, zoals hij het noemt, van het land. In soms opmerkelijke uitspraken: "Onze leiders zijn geen mannen van hoge stand, en zijn dat nooit geweest, maar het gemiddelde van het volk is reusachtig, enig in de geschiedenis. Soms meen ik dat in alle geledingen, literatuur en kunst inbegrepen, dát hetgeen is waarin onze superioriteit zich tonen zal. Wij zullen geen grote individuen of grote leiders voortbrengen, maar een gemiddelde massa van ongekende grootheid." Daar staat tegenover dat hij mooie portretten van helden van zijn tijd schildert, zoals van president Lincoln, de schrijvers Emerson en Hawthorne, en natuurlijk, altijd maar weer, die voorkeur voor schone jongelingen.
'Specimen Days', vertaald als 'Oud ben ik en jong ben ik', is een beetje een bijeengeraapt zootje dagboekaantekeningen maar wie het naast 'Leaves of Grass' leest, peurt er wel een karrevracht aan kleurrijke achtergrondinformatie uit.
Laat hieronder weten op welk e-mailadres je een bericht wil krijgen als dit item beschikbaar is. Dit is geen reservering. Je krijgt geen voorrang om dit item te lenen.
Je gaat akkoord dat we je een mail sturen om je aanvraag te bevestigen en je te verwittigen wanneer jouw artikel binnen is. Deze mails zijn eenmalig. Je kan je toestemming op elk moment intrekken via de link in de bevestigingsmail.