Poil de carotte
Jules Renard
Jules Renard (Auteur), Félix Vallotton (Illustrator), Thérèse Cornips (Vertaler), Arjan Peters (Nawoord)
1 exemplaar
Beschikbaarheid | Uitgave | Plaats in de bib |
---|---|---|
Magazijn |
Meulenhoff, 2015 |
MAGAZIJN : FICTIE : ENKEL NA MAGAZIJNRESERVATIE : MAG F 10682 |
Marijke Arijs
i /un/26 j
'Elk lot is te verkiezen boven het mijne. Ik heb een moeder. Die moeder houdt niet van me en ik houd niet van haar', verzucht Peenhaar. Waarop zijn vader, monsieur Lepic, reageert: 'En ik, denk je dan dat ik van haar houd?'
Peenhaar komt veel affectie tekort. Hij krijgt minder eten en drinken, maar meer klappen en taken dan zijn grote broer en zus. Bij nacht en ontij moet de jongen het kippenhok dicht gaan doen. Om hem moed in te spreken belooft zijn moeder hem een draai om zijn oren. Apetrots omdat hij zijn angst heeft overwonnen komt hij terug. Als beloning mag hij zich voortaan iedere avond van die taak kwijten. Wanneer hij luizen heeft, wordt hij voor iedereen te kijk gezet, en als hij in bed plast, worden de familie, de buren en de postbode opgetrommeld om hem uit te lachen. Als zijn broer hem verwondt met een ijzeren hak, krijgt Peenhaar zelf de schuld: 'Kon je niet beter opletten, kleine stomkop!' En wanneer hij zich van pure ellende in een emmer water probeert te verzuipen, brengt een oorveeg van madame Lepic hem terug in het land der levenden. Zijn opvoeding drijft op onvervalst sadisme en pure psychische terreur. Kleineren, daar wordt hij groot van. Peenhaar overleeft zijn jeugd op sluwheid, een levendige fantasie en een solide overlevingsinstinct. Niet dat de jongen geen goede jeugdherinneringen heeft. Er zijn ook momenten van ongecompliceerd geluk. Alleen kleeft aan die idyllische ogenblikken altijd een zwart randje. 'Iedere keer dat de wind huilt door een schoorsteen, denkt Peenhaar aan zijn kindertijd', noteerde Jules Renard in zijn dagboek.
Poil de carotte, c'est moi, had de schrijver met recht en reden kunnen zeggen. Net als Peenhaar was Renard het derde kind in een gezin waar de sfeer om te snijden was. Vader hulde zich in stilzwijgen, moeder was een loeder. Zijn kinderjaren schreef hij van zich af in een reeks momentopnamen, die in 1894 werden gebundeld. Het succes kwam pas toen hij het boek voor het toneel bewerkte, in 1900. Sindsdien is dit meesterwerkje onophoudelijk heruitgegeven, verfilmd en verstript. 'Het ventje is bekender en levendiger dan ik', constateerde Renard. Zijn nare jeugdherinneringen gedijden als bloemen op een mestvaalt. Zelf was hij er minder over te spreken: ' Peenhaar is geen goed boek, het is onvolledig, slecht van compositie, omdat het me maar bij vlagen is aangewaaid.' Het was een samenraapsel van 'medelijden, kwaadaardigheid, ouwe koeien en slechte smaak', liet de onverbeterlijke perfectionist zijn vriend Marcel Schwob weten.
Kost voor gevoelige zielen is het niet. Kennelijk krioelde het Franse platteland destijds van de dierenbeulen. Ouders dwongen hun bloedjes van kinderen tot het wurgen van aangeschoten wild en schonken hun kroost wijn bij het ontbijt, rum na het zwemmen en brandewijn tijdens de jacht. Bij Renard geen zoetelijkheid of slachtofferisme. De dingen zijn zoals ze zijn en Peenhaar is zelf ook geen lieverdje. Voor Victor Hugo waren kinderen engelachtige wezens, maar volgens Renard waren het wilde dieren die nodig getemd moesten worden. Genadeloos toont de auteur hoe leugenachtig en laf dat vervelende joch wel niet is.
Het boek, dat is opgetrokken uit onversneden rancune, is een flagrant geval van literaire moedermoord. Madame Renard heeft het hem nooit vergeven. De 'inktschijter', zo noemde ze haar zoon. In 1909 kwam ze in een put aan haar eind. Een ongeluk of zelfmoord, dat was niet duidelijk. De auteur overleed nog geen twaalf maanden later, amper zesenveertig jaar jong. 'Madame Lepic wacht', schreef hij een paar weken daarvoor in zijn dagboek. Dat de wonden uit zijn kindertijd nooit zijn geheeld, is een zegen voor de literatuur.Peenhaar is nu ruim 120 jaar oud, maar fris alsof hij pas uit de luiers is gekropen. Dit tijdeloze boek is hartverscheurend, huiveringwekkend en humoristisch, en nog leerzaam bovendien. Je leert eruit hoe je snippen schiet, op grondels vist, wormen vangt en een patrijs de nek omwringt. De glasheldere, loepzuivere taal is van een schrijnende schoonheid.
Peenhaar verdient onze onvoorwaardelijke liefde. De jongen is veel affectie tekortgekomen. (Marijke Arijs)
JULES RENARD
Peenhaar.
Vertaald door Thérèse Cornips, Meulenhoff, 192 blz., 18,99 euro. Oorspronkelijke titel: 'Poil de carotte'.
Drs. Elly Poppe-Stolk.
Jules Renard (1864-1910) bracht zijn jeugd in de Nièvre door. Later keerde hij er met zijn gezin terug. Hij schreef romans, toneelstukken en verhalen. Vooral zijn 'Histoires naturelles' (1896; Ned. vert. Natuurlijke historietjes) zijn bekend. 'Poil de carotte' (Peenhaar) verscheen in 1894. Deze schitterende vertaling (een bewerking van die van 1969) is gebaseerd op de bewerkte uitgave van 1902, waaruit eveneens de illustraties van Félix Vallotton zijn overgenomen. Het gedeeltelijk autobiografische boek, waarin ironisch-komische en verbitterd-droevige accenten elkaar afwisselen, speelt in Renards geboortestreek. Het is opgebouwd uit korte episodes, waarin het wakkere, ondernemende jongetje 'Peenhaar' vergeefs begrip en genegenheid bij zijn ouders zoekt. Zijn hardwerkende vader wordt gee͏̈xcuseerd, maar van zijn moeder, die dit kind opzettelijk psychologisch en fysiek treitert, keert hij zich ten slotte af. Dit delicaat vertelde verhaal spreekt nog steeds aan. In 1988 verscheen een keuze uit zijn dagboeken in 2 dln. (a.i. 88-35-204-8).
Laat hieronder weten op welk e-mailadres je een bericht wil krijgen als dit item beschikbaar is. Dit is geen reservering. Je krijgt geen voorrang om dit item te lenen.
Je gaat akkoord dat we je een mail sturen om je aanvraag te bevestigen en je te verwittigen wanneer jouw artikel binnen is. Deze mails zijn eenmalig. Je kan je toestemming op elk moment intrekken via de link in de bevestigingsmail.