Piet en Riet hebben een geheim
Martine Letterie
1 exemplaar
Beschikbaarheid | Uitgave | Plaats in de bib |
---|---|---|
Aanwezig |
Leopold, 2012 |
VERDIEPING 2 : BABILLE : IK EN DE WERELD : VERHALEN : LETT |
15/07/2012
Een joods meisje zoent tijdens de oorlog een Duitse soldaat voor een weddenschap. De roekeloze Hanna, een joods pubermeisje uit een arm Amsterdams gezin, beseft de omvang van het gevaar waarin ze verkeert niet. Haar familie is financieel afhankelijk van haar baan als dienstmeisje. Uit rebellie sluit ze gevaarlijke weddenschappen met Anneke, waardoor ze op het verkeerde pad komt. Ze komt meermaals terecht in de gevangenis en uiteindelijk belandt ze in het Paedagogium Achisomog in Apeldoorn, een tehuis voor moeilijk opvoedbare kinderen, en deel van een joodse psychiatrische inrichting Het Apeldoornsche Bosch. Hanna denkt dat ze na drie maanden naar huis mag, maar er wordt voor haar besloten dat ze veiliger is in Apeldoorn. Wat niemand weet, is dat zelfs de bewoners van Het Apeldoornsche Bosch niet veilig zijn.
Hanna’s reis is een makkelijk te lezen, spannend en leerzaam verhaal. Moeilijke joodse woorden worden in voetnoten toegelicht. De belangrijkste historische les die het boek de lezer bijbrengt, is het besef dat niemand tijdens de oorlog van het bestaan van vernietigingskampen wist. Dit wordt pijnlijk duidelijk wanneer een personage zich afvraagt wat patiënten voor werk kunnen doen als ze naar een 'werkkamp' moeten.
De spanning is grotendeels op onze kennis achteraf gebaseerd. Martine Letterie helpt de lezer zich voor te stellen dat mensen niet wisten wat hen te wachten stond als ze werden opgeroepen om naar een werkkamp te gaan. Als lezer weet je wat er gaat gebeuren, de personages zelf hebben alleen een bang vermoeden.
Letterie schetst een realistisch en volledig beeld van het leven tijdens de oorlog. De verschillende personages reageren allemaal op hun eigen manier op de oorlog. De menselijke beschrijving maakt het makkelijk om met hen mee te leven. Zo blijft Hanna ondanks de oorlog een puber, met herkenbaar weinig verantwoordelijkheidsbesef en veel behoefte aan vriendschap en avontuur.
Literair is het boek minder sterk. Het verhaal bevat weinig betekenislagen en de emoties van de personages blijven op een afstand. Hanna’s gevoelens worden soms bijna clichématig omschreven: ‘De teleurstelling nestelt zich als een zware steen in haar maag.’ Het taalgebruik past overwegend bij de tijd, zo noemt Hanna haar moeder ‘moe’. Maar een enkele keer klinkt er een historische dissonant zoals ‘Wat als iedereen er nou eens schijt aan heeft?’
Hanna’s reis is met name waardevol vanwege de historische waarde van het onderwerp. Letterie, schrijfster van tientallen historische jeugdromans, baseerde haar boek op onderzoek naar de ontruiming van de joods psychiatrische inrichting Het Apeldoornsche Bosch in januari 1943. Het personage Hanna is gebaseerd op enkele gegevens die ze vond over het joodse meisje Margaretha Swart, zo blijkt uit de verantwoording in het nawoord. Het boek is een leerzame aanwinst in de historische jeugdboekenreeks 'Vergeten Oorlog'. [Elselien Dijkstra]
Ton Jansen
Amsterdam, januari 1942. De 15-jarige Hanna is een tegendraadse puber. Als ze haar vriendin Anneke tegenkomt, dagen ze elkaar uit wie de grootste durfal is. Hanna belandt op het politiebureau en wordt na drie overtredingen geplaatst in het tehuis Paedagogium Achisomog, onderdeel van de Joodse psychiatrische inrichting Het Apeldoornsche Bosch. Het lijkt een veilige haven voor Joodse kinderen, want in Amsterdam worden talloze Joden gedeporteerd, maar in januari 1943 wordt het tehuis in één nacht ontruimd. De reddingspoging van Jan – spoorwegemployé en heimelijk verliefd op Hanna – heeft geen kans van slagen. In het noodzakelijke nawoord wordt het abrupte en kille einde – de trein vertrekt naar Auschwitz – toegelicht. De schrijfstijl is vlekkeloos, veel levendige dialogen. De stukken over joodse riten en gebruiken zijn het lastigst te lezen, moeilijke woorden worden onder aan de pagina uitgelegd. Deel uit van de serie 'Levende geschiedenis', een subreeks van 'Vergeten oorlog' over vergeten aspecten van de Tweede Wereldoorlog. De schrijfster schreef al veel jeugdromans, ook in de genoemde reeks: 'Verzet tegen de vijand' en 'Bommen op ons huis'*. Een somber maar waardevol verhaal. Vanaf ca. 12 jaar.
Lieve Raymaekers
ua/an/22 j
Amsterdam, januari 1942. Hanna is een opstandige puber van vijftien. Opstandig tegen de groeiende beperkingen in bewegingsvrijheid voor joden. Opstandig tegen haar moeder die alleen oog lijkt te hebben voor het loon dat dochterlief kan binnenbrengen. Opstandig tegen haar vader die bij de politie als “Jesaja de jatter” geregistreerd staat. Samen met een vriendin komt Hanna in opstand en verzint ze uitdaging na uitdaging. Dit heeft als gevolg dat ze voor drie maanden observatie naar het 'Apeldoornsche Bosch' gestuurd wordt, een joodse psychiatrische inrichting met een afdeling voor moeilijk opvoedbare kinderen. Hanna ervaart het eerst als een strafkamp, maar uiteindelijk groeit heel langzaam het besef dat dit nog het enige veilige toevluchtsoord voor joden is in Nederland. Tenminste, tot die afschuwelijke dag in januari 1943, waarop alle 1600 inwoners van het 'Apeldoornsche Bosch' - mentaal gehandicapten, psychiatrische patiënten en kinderen - samen met hun begeleiders en de overgebleven joden in het dorp, op transport worden gezet. “Op vrijdagmorgen 22 januari om 7.00 uur vertrok de trein en op zaterdagavond 23 januari kwam hij aan in Auschwitz. Geen van de patiënten en de kinderen zou het overleven.” (p. 171)
Zoals alle boeken uit de 'Vergeten oorlog'-reeks is ook dit gebaseerd op een historische gebeurtenis. Meer nog, Hannah is in ruime mate gebaseerd op Margaretha Swart, die als vijftienjarige vanuit Amsterdam naar Apeldoorn werd gestuurd en er nog verbleef toen het domein in ’43 werd ontruimd. Behalve op de gebeurtenissen, focust het boek op de gevoelens van het vijftien- à zestienjarige meisje hierbij. Op haar relatie met haar ouders, haar echte en vermeende vriendinnen, haar platonische aanbidder Jan, haar “verloofde” Wolf, een jongen met het syndroom van Down, die haar met genegenheid overstelpt. Een aangrijpend verhaal, allicht, dat leest als een trein. Enige randbemerking is dat het geheel mogelijk sterker zou zijn als er meer gesuggereerd werd in plaats van expliciet geformuleerd.
Laat hieronder weten op welk e-mailadres je een bericht wil krijgen als dit item beschikbaar is. Dit is geen reservering. Je krijgt geen voorrang om dit item te lenen.
Je gaat akkoord dat we je een mail sturen om je aanvraag te bevestigen en je te verwittigen wanneer jouw artikel binnen is. Deze mails zijn eenmalig. Je kan je toestemming op elk moment intrekken via de link in de bevestigingsmail.