De knie en andere gedichten
Christian Morgenstern
Christian Morgenstern (Auteur)
1 exemplaar
Beschikbaarheid | Uitgave | Plaats in de bib |
---|---|---|
Magazijn |
IJzer, cop. 2006 |
MAGAZIJN : FICTIE : ENKEL NA MAGAZIJNRESERVATIE : MORG |
31/12/2007
Christian Morgenstern (1871-1914) is de vader van de Duitse nonsenspoëzie. Helaas houdt die benaming vaak een waardeoordeel in: versjes die je niet ernstig hoeft te nemen, omdat ze 'nergens' over gaan. Echte dichters, wordt geïmpliceerd, hebben belangrijke dingen te zeggen over het leven en de seizoenen, de natuur, de liefde en de dood. Nu voor het eerst zijn volledige groteske poëzie is vertaald, blijkt hoe verkeerd die neerbuigende houding is. De 'Galgenliederen,' die als een studentikoze grap van een aantal vrienden, de Galgenbroeders, waren begonnen, getuigen van een Nietzscheaanse levensvisie: "O, gruwelijke warboel van het leven, / wij hangen aan een rode draad te beven! / De kraai die krast, de spin die spint, / en scheve scheidingen kamt de wind". In deze bundel vind je het predadaïstische klankgedicht 'Het grote Laloela' en het 'diepste' gedicht uit de Duitse literatuur: 'Het nachtgezang van de vis', dat alleen uit netjes gerangschikte metrische tekens bestaat: zwijgen dat niet verbeterd kan worden. En hier ook komen de voorwerpen en lichaamsdelen tot leven, wat een constante in Morgensterns poëzie zal worden: het trechtervormige gedicht over twee trechters die door de nacht trekken, de monoloog van de behangbloem, het dansliedje van een hijsbalk en 'De knie', zonder meer een van de mooiste pacifistische gedichten: "Een knie loopt eenzaam op aarde rond. [...] In de oorlog viel ooit een man / doorzeefd door kogels om. / Alleen de knie bleef ongekwetst - / als ware ze een heiligdom". De vertaler heeft zich vanwege het rijm nogal wat vrijheden moeten veroorloven (iets wat Morgenstern zelf ook deed), maar in de meeste gevallen is de humor van een gedicht uitstekend bewaard en soms zelfs met een leuke vondst geïntensiveerd. "Dinge gehen vor im Mond, / die das Kalb selbst nicht gewohnt" wordt bv. "Op de maan gebeuren dingen, / die zelfs het kalf niet kan bedwingen". Omdat Morgensterns humor zozeer in de taal geworteld is, is het een goede zaak dat de uitgave ook de Duitse tekst bevat. Bij vergelijking valt wel op dat de vertaling qua woordkeuze en rijmklanken geslaagder is dan qua ritme en metrum. Het origineel is meestal ook bondiger. Maar het is heerlijk dat Morgensterns zelfgeschapen fabeldieren in het Nederlands floreren: het maanschaap, de bokkensprongbok, de neustradale ("Hij staat nog niet in Van Dale") en de Maanberg-oehoe. Ze herinneren aan de fijne half figuratieve, half abstracte creaties van Paul Klee. Met de bundel Palmström komen een narratief element en twee 'meneertjes' de groteske gedichten binnen. De toon wordt lichter en minder nadrukkelijk, en de geest 'v. Korp' die Palmström vergezelt zorgt voor afwisseling. Korp vindt -- surrealisme avant la lettre -- de dagnachtlamp uit "die, zo gauw ze aan gaat, / zelfs de helderste dag / verandert in de nacht" en "een bril, zo geconstrueerd, / dat hij voor hem de tekst comprimeert!" Soms lijkt een gedicht al het recept te bevatten voor een kunstenaarscarrière (Baselitz): "Schilderijen die men hangt ondersteboven, / [...] stijgen meer in prijs, dan men kan geloven". Of je vindt in de bundel De Ginggans een stevige concurrent van Kurt Schwitters' doldraaiende liefdesaanzoek 'An Anna Blume': "Wees mijn vrouwst! / Lieverderstje, kom naar mij - / ik verga anders van / verlangenpijnberouwst". Morgenstern schreef vanuit een diepe taalscepsis, die hem de vrijheid gaf onze wereld in woorden uit te breiden met de zijne. Het sterkst is hij als hij zich bevrijdt van de gebonden, volkslied- of Heine-achtige dichtvorm en het eigenmachtige taalspel zijn vrije loop neemt, spelemeiend in het oneindige. Om het leesplezier van deze editie compleet te maken, zijn ook de talrijke nagelaten voorwoorden en naredes van Dr. phil. Jeremias Müller opgenomen, waarmee Morgenstern de radeloos ontsporende literatuurkritiek op de hak neemt. De beste inleiding op deze groteske poëzie vormt echter het eerste motto van De galgenliederen: "In de echte man zit een kind verborgen: het wil spelen" (Nietzsche). [Erik de Smedt]
Martin Mooij
Duits-Nederlandse uitgave van het werk van deze grote en vernieuwende Duitse dichter uit het eind van de 19e en begin van de 20e eeuw. Vernieuwend niet alleen naar vorm, maar ook naar inhoud en geschreven met de behoefte tot een nieuwe en lichtvoetiger dichtkunst te komen, vol humor en prikkelend tot tegenspraak. Slechts weinigen ontkomen aan zijn spot, zelfs onze Herman Heijermans niet, die toen langere tijd in Berlijn verbleef. De vertalingen zijn vaak heel vrij, maar volstrekt in de zin en opzet van de dichter. Op een bepaalde manier blijven ze actueel en sluiten ze aan bij genres, zoals men die ook van C. Buddingh' kent. De bundel bevat niet alleen 'Die Galgenlieder' maar ook de andere uitgaven van dit vaak koldereske oeuvre. In de in- en uitleidingen wordt de lezer op weg geholpen zich intensief bezig te houden met deze vorm van poëzie, die in de tijd van haar ontstaan heilzaam en noodzakelijk was in de Duitse dichtkunst van toen en voor een deel ook in de onze. Een gedurfde uitgave, maar alleszins de moeite waard gekend te worden.
Laat hieronder weten op welk e-mailadres je een bericht wil krijgen als dit item beschikbaar is. Dit is geen reservering. Je krijgt geen voorrang om dit item te lenen.
Je gaat akkoord dat we je een mail sturen om je aanvraag te bevestigen en je te verwittigen wanneer jouw artikel binnen is. Deze mails zijn eenmalig. Je kan je toestemming op elk moment intrekken via de link in de bevestigingsmail.